اما براستي در اين هفته چه اتفاقي افتاد كه اين ذرات ريز، پس از صدها كيلومتر و پشت سر گذاشتن استان‌هاي كردستان، كرمانشاه، همدان، ايلام، خوزستان، بوشهر، هرمزگان، فارس، حتي به استان‌هاي نيمه شمالي، شمال غربي و مركزي همچون استان‌هاي آذربايجان شرقي، غربي، زنجان، قزوين، مركزي، اصفهان، قم و حتي تهران هم رسيد؟!

ريزگردها از كجا مي‌آيد؟!

ريزگردهاي موجود در آسمان اين روزهاي كشور، معروف به ريزگردهاي عربي، علاوه بر دارا بودن ذراتي از سيليس، كلسيم، پتاسيم، فلزات قليايي خاكي، كربن و برخي ديگر از عناصر آلي موجود در خاك، حاوي ذرات خطرناكي از تركيبات پيچيده عناصر نيز هستند كه به دليل اندازه بسيار ريز آنها (كمتر از 10 ميكرومتر)‌، براحتي از سدهاي ايمني موجود در دستگاه تنفسي گذشته، به عمق ريه و كيسه‌هاي هوايي نفوذ مي‌كند و ته‌نشين مي‌شود و طيف وسيعي از بيماري‌هاي ريوي و عفونت‌هاي دستگاه تنفسي را سبب مي‌شود.

اين ذرات بسيار خطرناك به دليل تاثيرات مخرب بر دستگاه تنفسي و از طريق اختلال در دم و بازدم، دسته وسيعي از بيماري‌هاي مرتبط ديگر همچون بيماري‌هاي قلبي  عروقي، پوستي، بيماري‌هاي مرتبط با بينايي و حتي مسموميت‌هاي مختلف گوارشي را هم منجر مي‌شوند.

معمولا اين ريزگردها 2 سرچشمه كلي دارد: يكي سرچشمه‌هاي داخلي مربوط به استان‌هاي غربي ميهن و ديگري سرچشمه‌هاي خارجي شامل بيابان‌هاي عراق، عربستان، كويت، سوريه، اردن و حتي قسمت‌هايي از تركيه.

اما براي بررسي دقيق‌تر ريزگردهاي موجود فعلي، در تماسي از پرويز رضازاده، مديركل پيش‌بيني سازمان هواشناسي كشور درباره سرچشمه‌هاي خارجي و دلايل هواشناسي نفوذ اين ذرات به خاك ايران پرسيديم. او معتقد است غير از سرچشمه‌هاي داخلي اين ذرات، سهم عمده‌اي از اين ريزگردها مربوط به بيابان‌ها و نواحي خشك تا نيمه خشك عراق، سوريه و اردن است. البته در هفته اخير ريزگردها بيشتر از اين 3 كشور به ميهن ما نفوذ كرده‌اند ولي به طور كلي كشورهاي كويت و عربستان هم در ساير موج‌هاي هجومي دخيل بوده‌اند.

اما رضازاده هم همچون بسياري از كارشناسان ديگر معتقد است، تشديد اين پديده علاوه بر خشكسالي سال‌هاي اخير  كه به پوشش گياهي بسياري از زمين‌هاي خاورميانه آسيب‌هاي جدي وارد آورد  دلايل ديگري همچون عدم توجه كشورهاي خاورميانه به مباحث توسعه پايدار و بيابان‌زدايي نيز دارد.

چرا اين پديده تشديد شد؟

همه آمار، هواشناسي و اقليم‌شناسي صريح و بي‌پرده از تشديد اين پديده طي سال‌هاي اخير خبر مي‌دهد، اما براستي چرا اين پديده طبيعي اكنون به معضلي تهديدكننده تبديل شده است. تا آنجا كه تعداد زيادي از هموطنان را راهي بيمارستان‌ها كرده، ادارات تعطيل شده و گزارش‌هايي از مرگ‌وميرهاي مرتبط به صورت مستقيم يا غيرمستقيم با اين پديده به گوش مي‌رسد؟

اگرچه بسياري از مسوولان چه در ايران و چه در كشورهاي همسايه، خشكسالي را علت اصلي قلمداد مي‌كنند، اما به عقيده اغلب كارشناسان، علت اصلي تشديد اين پديده بي‌توجهي كشورهاي منطقه به توسعه پايدار و بيابان‌زدايي است. جنگ‌هاي پي‌درپي در كشورهاي مختلف خاورميانه هم بر آتش اين معضل افزوده است.

سال‌ها قبل، بيش از 15 ميليون اصله درخت نخل كه از بصره در عراق تا خوزستان ايران را پوشش مي‌داد، طي جنگ‌هاي ايران و عراق و نيز جنگ‌هاي عراق و غرب به طور كامل نابود شد. اين درختان نقش بسيار موثري در پايش آلودگي‌ها و جلوگيري از ورود گردوغبار به استان‌هاي غربي داشت.

متاسفانه طي سال‌هاي اخير فرسايش خاك و از بين رفتن پوشش‌هاي گياهي در ايران نيز افزايش يافته و سفر اخير واعظ جوادي، رئيس سازمان محيط زيست كشور به عراق و امضاي يادداشت‌هاي تفاهم با وزارت محيط زيست اين كشور براي حل معضل گردوغبار، خود گواه روشني بر اين ادعاست كه مسوولان سازمان محيط زيست چقدر دير به فكر افتاده‌اند! آيا آنها نمي‌توانستند طي سال‌هاي گذشته به اقداماتي كه اينك صورت مي‌دهند، مبادرت ورزند و آيا تا گردوغبار در تهران رويت نشود، گردوغبار در ساير مناطق وجود ندارد؟!

مالچ‌باشي، پاك كردن صورت مساله!

متاسفانه سازمان محيط‌زيست ايران كه مي‌بايست حافظ محيط‌زيست باشد، در طرحي سوال‌برانگيز كه به كميسيون زيربنايي دولت ارائه و تصويب شد، مواردي را براي مقابله با اين معضل پيشنهاد كرده است. يكي از اين موارد مالچ‌پاشي در بيابان‌هاي غربي كشور است كه وزارت نفت از قرار معلوم مواد مورد نياز را به رايگان در اختيار نهادهاي ذي‌ربط مي‌گذارد.

براستي آيا مسوولان اين سازمان از اثرات پايدار و مخرب زيست‌محيطي اين ماده كه پايه آن هيدروكربني و نفتي است، مطلعند و آيا مي‌دانند كه در اثر مالچ‌پاشي تا ده‌ها سال و طبق نظراتي تا بيش از يك قرن، هيچ گياهي در منطقه قابل كشت دستي يا خودرو نخواهد بود؟!

براستي تثبيت شن‌هاي روان مناطق غربي با مواد سنگين نفتي، چقدر به پديده ذرات ريز گردوغبار كه منشأ اصلي آن كشورهاي همسايه است، ربط دارد؟!

آيا درختكاري و ايجاد نوارهاي سبز بهتر هوا را پالايش مي‌كند يا تثبيت غبار در سطح زمين؟!

گردوغبار تا كي ادامه مي‌يابد؟

پرويز رضازاده، مديركل پيش‌بيني هواشناسي كشور در شرح اين چالش مي‌گويد: روز گذشته (دوشنبه)‌ ميزان گردوغبار در كشور عراق، روندي كاهشي را نشان مي‌داد كه با يك روز تاخير يعني روز سه‌شنبه، در ايران هم از غلظت اين آلاينده‌‌ها كاسته مي‌شود؛ اما مجددا از بعدازظهر سه‌شنبه گردوغبار در كشور عراق تشديد خواهد شد و استان‌هاي غربي، جنوب غربي و جنوبي درگير اين معضل مي‌شوند.

خبر